|
|
โครงการตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี

จุดเริ่มต้นโครงการตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี มาจากการที่ได้ทอดพระเนตรสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎร
ในโอกาสที่โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินีนาถไปทรงเยี่ยมราษฎรในทุกภาคของประเทศไทย
สิ่งที่ทรงสังเกตเห็นก็คือ ความยากจน เด็ก ๆ เจ็บป่วย ขาดอาหาร ไม่มีโอกาสได้เรียนหนังสือ
การดำเนินงานโครงการตามพระราชดำริ ฯ ในระยะแรก จึงทรงเริ่มต้นจากเด็กนักเรียนในพื้นที่ทุรกันดารที่มีปัญหาขาดสารอาหาร
ทรงมองเห็นสาเหตุสำคัญของปัญหา คือ การขาดแคลนอาหาร แนวทางการแก้ปัญหา คือให้มีการผลิตอาหารเพิ่มขึ้นในพื้นที่
โดยให้เด็กนักเรียนในโรงเรียนปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ แล้วนำผลผลิตทางการเกษตรที่ได้มาทำเป็นอาหารกลางวันรับประทานกัน
ผลระยะสั้น คือ การมีวัตถุดิบ เช่น ผัก เนื้อสัตว์ ไข่ ผลไม้สำหรับนำไปประกอบอาหารกลางวัน แก้ปัญหาการขาดสารอาหารได้ทันที
ผลระยะยาว คือ เด็กจะได้รับการพัฒนาพฤติกรรมการกินและภาวะสุขภาพที่เหมาะสม
และยังมีความรู้ทางการเกษตรที่สามารถนำไปขยายผลต่อที่บ้านของตนเอง หรือนำไปประกอบอาชีพการเกษตรสำหรับดำรงชีวิตต่อไป
ส่งผลให้เกิดความมั่นคงทางอาหารในพื้นที่นั้น ๆ
จะเห็นได้ว่า ทรงหาแนวทางและวิธีการในการพัฒนาทั้งที่เป็นระยะสั้นและระยะยาวตามสภาพปัญหาที่แท้จริงของคนเหล่านั้น
โครงการตามพระราชดำริ ฯ ในระยะต่อมาและในปัจจุบัน เน้นในด้านการพัฒนาการศึกษามากขึ้น
ด้วยมีพระราชดำริว่า "...การศึกษาเป็นปัจจัยหลักในการสร้างและพัฒนาความรู้ ความคิด
ตลอดจนความประพฤติและคุณงามความดีของบุคคล ให้บุคคลดำรงตนอยู่ในสังคมและในโลกได้อย่างมั่นคงและมีความสงบร่มเย็นได้
แม้ว่าโลกจะเปลี่ยนแปลงไปรวดเร็วเพียงใดก็ตาม..."
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเห็นความสำคัญของหลักสิทธิมนุษยชน
ทรงห่วงใยในความด้อยโอกาสทางการศึกษาของราษฎรทุกหมู่เหล่า ทั้งชนกลุ่มน้อย และประชาคมเมือง
ทุกคนควรมีโอกาสได้รับการศึกษา ได้รับบริการจากภาครัฐโดยเท่าเทียมกัน ซึ่งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานในการดำรงชีวิตของประชาชน
ดังที่ได้มีพระราชดำรัสในงานเสวนาทางวิชาการด้านอาหารและโภชนาการ ณ มหาวิทยาลัยมหิดล
เมื่อวันที่ ๑๗ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๘ ความตอนหนึ่งดังนี้
"...ให้คนทุกคนรู้ว่าตัวเองมีสิทธิที่จะรับสิ่งดี ๆ ในชีวิต ไม่ใช่ว่าคนอื่นจะเอาอะไรมาให้ก็ได้
หรือว่าผู้ที่มีหน้าที่ดูแลบ้านเมือง หรือดูแลชุมชนต่าง ๆ ก็ต้องรู้ว่าคนอื่นเขาก็มีสิทธิเหมือนกัน
ยกตัวอย่างเช่น คนด้อยโอกาส หรือบุคคลชายขอบ ที่เรียกกันตอนนี้ว่าคนที่อยู่ในภาวะวิกฤติ
ก็ย่อมมีสิทธิที่จะได้รับความช่วยเหลือได้รับการดูแล... ...ถ้าพูดถึงเรื่องสิทธิ
เราก็จะพูดถึงในแง่ว่าคนเรามีสิทธิที่จะมีชีวิตอยู่ มีสิทธิที่จะอยู่อย่างดี
ควรจะได้รับการศึกษา การศึกษานี้เพื่ออะไร เพื่อให้สามารถที่จะพยุงตัวเองและดำเนินชีวิตไปได้อย่างสุขสบาย
จะได้เอาความรู้นั้นไปช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่นหรือชุมชนได้อีก..."
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานแนวพระราชดำริให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับไปดำเนินงาน
โดยการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่มีความรู้ความชำนาญ
จัดทำเป็นโครงการต่าง ๆ ที่นำแนวพระราชดำริไปสู่การปฏิบัติจริง ซึ่งมีหลักการสำคัญในสองแนวทาง คือ
แนวทางการช่วยเหลือ แก้ไขปัญหาความเดือดร้อนทุกข์ยากเฉพาะหน้าที่ราษฎรกำลังประสบอยู่
หรือแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน ที่มุ่งเสริมสร้างขีดความสามารถให้เกิดการเรียนรู้และพัฒนาจนสามารถพึ่งตนเองได้
ทั้งนี้ ได้พระราชทานข้อคิดในการดำเนินงานแก่นักพัฒนา ดังที่ได้มีพระราชดำรัสในงานเสวนาทางวิชาการดังกล่าว ความตอนหนึ่งว่า
"...ที่จริงศักดิ์ศรีของมนุษย์เป็นแนวทางหนึ่งในการปฏิบัติงานเรื่องการพัฒนา
ถ้าเราจะเรียกตัวเองเป็นนักพัฒนา หรือว่าจะเป็นการพัฒนาด้านอาหารโภชนาการหรือด้านอื่น ๆ
เรื่องศักดิ์ศรีของมนุษย์น่าจะเป็นไปได้ที่เป็นส่วนหนึ่งของสิทธิ ประการแรก คือ
ให้คนที่เราจะพัฒนาได้กระทำด้วยตัวเอง และอยากเอง ทำเอง ก็เป็นศักดิ์ศรีของเขา
ไม่ใช่ว่าจะต้องเป็นฝ่ายรับอยู่ร่ำไป ถ้าเราไปทำให้ถูกในจุดนี้ได้ ก็เป็นเรื่องการส่งเสริมศักดิ์ศรีของมนุษย์
ประการที่สอง ต้องคิดว่าเวลาไปพัฒนา ไม่ใช่ว่าเราเป็นคนที่สูงเด่นกว่าเขา หรือเป็นคนที่ศักดิ์ศรีสูงกว่าเขา
อุตส่าห์ก้มตัวลงไปทำงานกับเขา ถ้าคิดอย่างนั้นก็อย่าไป คือเราไปทำแล้วเห็นคนอื่นใครๆ ต่ำกว่าหมด
ทุกคนต่ำกว่าหมด ทุกคนโง่กว่าหมด อย่างนั้นก็คบกันไม่ได้ ต้องคำนึงถึงศักดิ์ศรีของมนุษย์
จะไปทำงานกับใครก็ต้องช่วยกัน เดี๋ยวนี้เขาไม่เรียกว่าไปพัฒนาไปช่วย เขาเรียกว่าความร่วมมือกันทั้งนั้น..."
จากความสนพระทัยในศาสตร์และศิลป์หลากแขนง นำไปสู่พระราชดำริในการริเริ่มโครงการต่าง ๆ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชน
ทั้งโครงการแบบบูรณาการ อาทิ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ที่มีเป้าหมายหลักในการยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎรอย่างครบวงจร
และโครงการที่มีวัตถุประสงค์เฉพาะ เช่น การพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศ การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม การพัฒนาห้องสมุด เป็นต้น
ในปัจจุบัน โครงการตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
มีทั้งโครงการในประเทศไทยและโครงการความร่วมมือกับต่างประเทศ
งบประมาณในการดำเนินงาน ส่วนใหญ่มาจากพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ รวมทั้งเงินงบประมาณของหน่วยงานราชการที่ปฏิบัติงานสนองพระราชดำริ
นอกจากนี้ ยังมีเงินที่มีผู้ทูลเกล้า ฯ ถวาย ทั้งจากบุคคล หน่วยงาน องค์กรหรือองค์การทั้งภาครัฐและเอกชน ทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ
องค์การและหน่วยงานต่างประเทศที่ทูลเกล้า ฯ ถวายการสนับสนุนเพื่อการดำเนินงานโครงการตามพระราชดำริมีเป็นจำนวนมาก เช่น
องค์การยูเนสโก องค์การอนามัยโลก องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ มหาวิทยาลัยจอห์นส์ ฮอปกินส์ มูลนิธิคาร์ฟูร์ มูลนิธิสุเอซ บริทิช เคาน์ซิล
สายการบินแอร์ ฟรานซ์ เป็นต้น
- โครงการในประเทศไทย
- การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร
- การพัฒนาการศึกษาสำหรับชาวไทยภูเขา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน
- โรงเรียนประถมศึกษาในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการ
- โรงเรียนพระปริยัติธรรมในพื้นที่ภาคเหนือ
- โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามในจังหวัดชายแดนภาคใต้
- การปรับปรุงภาวะโภชนาการและสุขภาพเด็ก
- การเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน
- การส่งเสริมโภชนาการและสุขภาพอนามัยแม่และเด็ก
- การควบคุมโรคขาดสารไอโอดีน
- การควบคุมโรคหนอนพยาธิ
- การควบคุมโรคมาลาเรีย
- การพัฒนาระบบสุขาภิบาลในโรงเรียนและชุมชน
- อาหารกลางวันสำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษา
- การเสริมสร้างความรู้และทักษะทางวิชาการและการอาชีพ :
- การพัฒนาการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน
- การส่งเสริมคุณภาพการศึกษา
- การส่งเสริมการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์
- การส่งเสริมสหกรณ์โรงเรียน
- การปรับปรุงห้องสมุดและสื่อการสอน
- การฝึกอาชีพ
- การส่งเสริมการศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น :
- ทุนการศึกษาพระราชทาน
- การศึกษาระดับมัธยมศึกษาและอุดมศึกษา
- การสร้างจิตสำนึกอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมท้องถิ่น
- การพัฒนาครู
- โรงเรียนพี่โรงเรียนน้อง
- การพัฒนาพื้นที่เฉพาะ
- การศึกษาเพื่อการพัฒนา :
- อุทยานธรรมชาติวิทยาอำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี
- ศูนย์ภูฟ้าพัฒนา อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน
- การพัฒนาชุมชนแบบบูรณาการ :
- การพัฒนาลุ่มน้ำแม่ลอบ อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่
- การพัฒนาหมู่บ้านชายแดนไทย-ลาวในจังหวัดอุบลราชธานี
- การพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนในจังหวัดขอนแก่นและบุรีรัมย์
- การพัฒนาพื้นที่หมู่บ้านนายาว อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา
- การพัฒนาพื้นที่ ๓ หมู่บ้านในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก
- การพัฒนาพื้นที่หมู่บ้านองหลุ อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี
- การส่งเสริมอาชีพประชาชนในถิ่นทุรกันดาร
- การพัฒนากลุ่มอาชีพ
- ร้านภูฟ้า
- การพระราชทานความช่วยเหลือพิเศษ
- การพระราชทานความช่วยเหลือผู้ประสบภัยจากคลื่นสึนามิ
- การพระราชทานความช่วยเหลือผู้ประสบภัยน้ำท่วมและดินถล่ม
- หน่วยเฉพาะกิจสิรินธร
- หน่วยแพทย์พระราชทาน
- หน่วยทันตกรรมพระราชทาน
- กองทุนพระราชทานเพื่อสงเคราะห์คนไข้ยากจน
- แว่นตาพระราชทาน
- การพัฒนาเทคโนโลยีสารสนเทศ
- เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อโรงเรียนในชนบท
- เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อผู้พิการ
- เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อผู้ป่วยเด็กในโรงพยาบาล
- เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อผู้ต้องขังในทัณฑสถาน
- สื่อปฏิสัมพันธ์วัฒนธรรมของชาติ
- เครือข่ายกาญจนาภิเษก
- เครือข่ายคอมพิวเตอร์เพื่อโรงเรียนไทย (SCHOOLNET)
- การพัฒนากำลังคนทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
- การพัฒนาการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ในโรงเรียนชนบท
- การพัฒนาวิทยาศาสตร์ในโรงเรียนทั่วไป
- โรงเรียนวิทยาศาสตร์
- การพัฒนาการศึกษาในชุมชนเมือง
- การพัฒนาเด็กก่อนวัยเรียน ศูนย์เด็กปฐมวัย ศูนย์เด็กเล็ก โรงเรียนอนุบาลคุณากร
- โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ
- โรงเรียนปิยชาติพัฒนา
- วิทยาลัยราชสุดา มหาวิทยาลัยมหิดล
- โรงเรียนจิตรลดา สายวิชาชีพ
- โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานคร
- การศึกษาพิเศษเพื่อผู้พิการ
- ศูนย์ทดลองเด็กหูหนวกปฐมวัย รร. พระตำหนักสวนกุหลาบ
- โรงเรียนเศรษฐเสถียร กรุงเทพ ฯ
- โรงเรียนโสตศึกษา กรุงเทพ ฯ จังหวัดเชียงใหม่ และจังหวัดตาก
- โรงเรียนกาวิละอนุกูล จังหวัดเชียงใหม่
- โรงเรียนสอนคนตาบอด กรุงเทพ ฯ จังหวัดเชียงใหม่ และจังหวัดสุราษฎร์ธานี
- โรงเรียนศึกษาสงเคราะห์
- การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม
- พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
- อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
- พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
- โรงเรียนผู้ใหญ่พระตำหนักสวนกุหลาบ วิทยาลัยในวัง (หญิง)
- โรงเรียนผู้ใหญ่พระตำหนักสวนกุหลาบ วิทยาลัยในวัง (ชาย)
- กาญจนาภิเษกวิทยาลัยช่างทองหลวง
- ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนกาญจนาภิเษก (วิทยาลัยในวัง)
- ภาพจิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถวัดท่าสุทธาวาส จังหวัดอ่างทอง
- ภาพจิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถวัดอัมพวันเจติยาราม จังหวัดสมุทรสงคราม
- การพัฒนาศูนย์ข้อมูลและห้องสมุด
- ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
- ศูนย์ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ กองวิชาประวัติศาสตร์ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- ศูนย์ข้อมูลพันธุกรรมพืช
- ห้องสมุดดนตรี "ทูลกระหม่อมสิรินธร" หอสมุดแห่งชาติ
- ห้องสมุดประชาชนเฉลิมราชกุมารี
- ห้องสมุดพร้อมปัญญา
- ห้องสมุดโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนทั่วประเทศ
- มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช เกาะแสมสาร จังหวัดชลบุรี
- โครงการปลูก ฟื้นฟูและอนุรักษ์ป่าชายเลน
- โครงการทำนาในที่ว่างเปล่าและโรงสีข้าวพระราชทาน โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
- โครงการความร่วมมือระหว่างประเทศ
- วิทยาลัยกำปงเฌอเตียล จังหวัดกำปงธม ราชอาณาจักรกัมพูชา
- ความร่วมมือระหว่างราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว :
- การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตสำหรับเจ้าแขวง
- การฝึกอบรมเทคโนโลยีทางการแพทย์-สาธารณสุขสำหรับบุคลากรทางการแพทย์
- การพัฒนาการศึกษาในโรงเรียน ๗ แห่ง
- โรงเรียนวัฒนธรรมเด็กกำพร้า (หลัก ๖๗) แขวงกำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองโพนโฮง
- ความร่วมมือระหว่างราชอาณาจักรไทยและสหภาพพม่าในการพัฒนาเด็กและเยาวชน
- ความร่วมมือระหว่างราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนามในการพัฒนาเด็กและเยาวชน
- ความร่วมมือระหว่างราชอาณาจักรไทยและสาธารณรัฐประชาชนจีน :
- ความร่วมมือทางวิชาการกับสถาบันการศึกษาในประเทศจีน
- ความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกับสภาวิทยาศาสตร์แห่งชาติจีน
- ทุนการศึกษาพระราชทานแก่นักเรียนนักศึกษาชาวจีนและชาวทิเบต
- ความร่วมมือระหว่างราชอาณาจักรไทยและมองโกเลีย :
- การสนับสนุนทางวิชาการและแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับรัฐบาลมองโกเลีย
- ทุนการศึกษาพระราชทานแก่นักเรียนนักศึกษาชาวมองโกเลีย
- การพัฒนาคุณภาพชีวิตสำหรับเด็กและเยาวชนในภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก
- ทุนการศึกษาพระราชทานสำหรับนักเรียนไทยศึกษาต่อในต่างประเทศ
- ความร่วมมือกับองค์การระหว่างประเทศ :
- โครงการอาหารในโรงเรียน โดยโครงการอาหารโลกแห่งองค์การสหประชาชาติ
- โครงการการศึกษาเพื่อทุกคน โดยองค์การศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ
- โครงการการศึกษาหลังประถมศึกษาสำหรับผู้ลี้ภัยและผู้พลัดถิ่น โดยมูลนิธิการศึกษาเพื่อผู้ลี้ภัย สำนักงานข้าหลวงใหญ่เพื่อผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ
|
|